Vốn Đầu Tư Vào Việt Nam Đạt 4,5 Tỷ USD Nhưng Dồn Về Giai Đoạn Sau: Khoảng Trống Giữa Hạt Giống Và Series A

Tại hội thảo “Tái cấu trúc kênh dẫn vốn” do Vietnam Investment Review tổ chức ở Hà Nội ngày 15/7, ông Bùi Thanh Trung, Phó tổng giám đốc Chứng khoán Thiên Việt (TVS), đưa ra một bức tranh không giống với cảm nhận thông thường: vốn cho kinh tế đổi mới sáng tạo tại Việt Nam không thiếu, nhưng đang dịch chuyển.

Và hướng dịch chuyển đó đang tạo ra một khoảng trống ngay giữa vòng hạt giống và Series A — chỗ mà phần lớn founder Việt đang đứng.

4,5 tỷ USD, nhưng gần 4 tỷ đến từ các thương vụ PE lớn

Theo số liệu ông Trung dẫn, đầu tư tư nhân vào Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 4,5 tỷ USD qua 149 thương vụ, gần gấp đôi mức 2,3 tỷ USD với 141 thương vụ của năm 2024.

Nhưng phần lớn mức tăng đến từ các giao dịch private equity quy mô lớn, tổng giá trị gần 4 tỷ USD. Nói cách khác, con số tổng đẹp lên nhờ vài thương vụ khổng lồ, không phải nhờ thị trường rộng ra.

Riêng mảng đầu tư mạo hiểm, tổng vốn tăng 28% từ khoảng 398 triệu USD năm 2024 lên 509 triệu USD năm 2025, trong khi số thương vụ giảm từ 118 xuống còn khoảng 104.

Quỹ vẫn giải ngân, nhưng vào ít công ty hơn với ticket size lớn hơn.

Ba xu hướng đang định hình lại dòng vốn

TVS nhận diện ba chuyển động chính từ dữ liệu thị trường:

• Quỹ phòng thủ hơn. Khoảng 60% vốn giải ngân năm 2025 đi vào các vòng follow-on và cầu nối cho danh mục sẵn có, thay vì khoản đầu tư mới. Một lượng vốn đã cam kết nhưng chưa giải ngân vẫn nằm ngoài thị trường.
• Vốn dịch lên giai đoạn sau. Mười giao dịch lớn nhất chiếm khoảng 72% tổng vốn đầu tư năm 2025. Nhóm thương vụ 1–5 triệu USD tăng từ khoảng 21% năm 2023 lên 41% năm 2025, trong khi giao dịch nhỏ hơn tiếp tục giảm.
• Thoát vốn là nút thắt lớn nhất. Năm 2025, ngay tại Mỹ — thị trường IPO sôi động nhất thế giới — có 995 thương vụ thoái vốn qua M&A so với chỉ 62 qua IPO. Tức 94% lối ra là M&A.

Ông Trung lập luận rằng nếu IPO chỉ chiếm 6% số lối ra ngay ở Mỹ, kỳ vọng IPO trở thành kênh thoát vốn chính tại Việt Nam là không thực tế.

Vì sao thoát vốn kẹt lại làm khó vòng gọi vốn tiếp theo

Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất. Khi quỹ không thoát được vốn, tiền không quay vòng — và vòng tiếp theo của lứa startup sau bị hụt nguồn.

Tỷ lệ phân phối tiền mặt trên giá trị tài sản ròng (distributions-to-NAV) của các quỹ toàn cầu giảm còn khoảng 17% năm 2025, so với mức trung bình 10 năm là 26%. Nói cho dễ hình dung: với mỗi 100 USD tài sản quản lý, quỹ chỉ trả về cho nhà đầu tư góp vốn 17 USD thay vì 26 USD như thông lệ — chậm hơn khoảng 30% so với bình thường.

Rủi ro thời điểm chưa được giải quyết

Khoảng 64% nhà đầu tư private equity tại Việt Nam dự kiến thời điểm thoát vốn sẽ chậm ít nhất một năm. Thực tế, thời gian nắm giữ khoản đầu tư có thể kéo dài từ bảy đến mười năm.

Khi thời điểm thoát vốn không dự báo được, nhà đầu tư không định lượng được rủi ro và tự nhiên thận trọng hơn. Không có lối ra rõ ràng thì tỷ suất sinh lời nội bộ dự phóng khó thuyết phục, và hồ sơ dễ mắc lại ở uỷ ban đầu tư — vốn có thể dừng ngay ở bước cuối cùng là ký.

Khoảng trống nằm giữa hạt giống và Series A

Theo ông Trung, độ trễ không nằm ở một giai đoạn duy nhất. Đầu vào không thiếu ý tưởng hay founder. Vấn đề tài chính nằm ở đoạn giữa vốn hạt giống và Series A, còn ở đầu ra thì cổ phần chưa niêm yết vẫn thiếu một thị trường thứ cấp thực sự.

Về phía nhà đầu tư, Việt Nam ghi nhận 119 nhà đầu tư mạo hiểm và 48 nhà đầu tư PE hoạt động trong năm 2025 — số lượng nhà đầu tư PE cao nhất kể từ 2016. Singapore vẫn là nguồn vốn dẫn đầu, trong khi sự trở lại của nhà đầu tư Mỹ, châu Âu và Nhật Bản cho thấy quan tâm quốc tế với thị trường Việt vẫn bền.

Kinh nghiệm Singapore: dùng thuế để tạo người mua

TVS coi hành trình vốn gồm bốn giai đoạn: ươm tạo ý tưởng, tài chính cầu nối, hỗ trợ thanh khoản, và thoát vốn qua M&A. Trong đó Singapore được nêu như một tham chiếu về cách dùng chính sách thuế để khuyến khích mua bán doanh nghiệp.

Nước này vận hành hai cơ chế tách biệt: M&A Scheme cho phép khấu trừ thuế bằng 25% giá trị phần vốn góp đủ điều kiện được mua lại, phân bổ trong năm năm; và Enterprise Innovation Scheme (EIS) cho phép khấu trừ tới 400% chi phí đủ điều kiện khi mua hoặc cấp phép tài sản trí tuệ. Hai cơ chế khác nhau, nhưng cùng một nguyên lý: chính sách thuế có thể biến tập đoàn lớn thành người mua chủ động trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Điều founder và nhà đầu tư Việt nên rút ra

Với founder đang chuẩn bị gọi vốn, thông điệp khá rõ: vòng pre-A và Series A vẫn ổn định trong ba năm qua, nên pipeline không phải vấn đề. Nhưng nếu doanh nghiệp đang ở khoảng giữa hạt giống và Series A, cần tính tới việc chặng đường huy động sẽ dài hơn và nên chuẩn bị phương án cầu nối thay vì trông vào một vòng lớn duy nhất.

Với nhà đầu tư và chủ doanh nghiệp đang cân nhắc bán một phần, dữ liệu 94% lối ra là M&A cho thấy nên xây dựng doanh nghiệp theo hướng dễ được mua lại — hồ sơ tài chính minh bạch, hợp đồng sạch, mô hình vận hành tách bạch khỏi cá nhân sáng lập — thay vì lấy IPO làm đích ngắm mặc định.

Bối cảnh này cũng giải thích vì sao nhượng quyền đang được nhiều nhà đầu tư Việt để mắt: mô hình đã chạy được ở thị trường khác, dòng tiền dễ dự báo hơn startup giai đoạn sớm, và thời gian hoàn vốn ngắn hơn chu kỳ bảy đến mười năm của quỹ. Xem thêm các mô hình nhượng quyền master franchise và area development và vị thế môi trường kinh doanh của Việt Nam trong khu vực.

---

Nguồn: Vietnam Investment Review — Capital concentrated in later-stage startups, leaving funding gaps for early ventures

Bài viết liên quan

• Luckin Coffee mở cửa hàng thứ 100 tại Singapore, vươn lên chuỗi cà phê lớn thứ hai đảo quốc
• Mekong Capital tìm nhà đầu tư chiến lược cho phần vốn tại F88 sau hơn 10 năm đồng hành
• Nhượng quyền Build-A-Bear 2026: bốn định dạng cửa hàng và hồ sơ đối tác bán lẻ trải nghiệm
• Pandora khánh thành nhà máy 150 triệu USD tại TP.HCM, nâng 50% công suất chế tác trang sức toàn cầu
• DFI Retail Group tiếp quản mảng Starbucks tại 7 thị trường châu Á, gồm Việt Nam, kèm khoản tiền mặt khoảng 340 triệu USD